Mijmeringen

[Intiem], wat een prachtig woord is dat! Twee keer de klank I (ie), de klank die – vanuit de bewegingskunst euritmie bezien – onze menselijke oprichtkracht weergeeft; ons eigen individuele zijn, staand tussen hemel en aarde. De T, met zijn verticale inslag, bevestigt die positie nog eens. Dan de N die voorzichtige aanraking en kennismaking weerspiegelt. De M tenslotte laat ons tasten, proeven. Het woord intiem geeft dus in zijn klanken weer: kunnen we veilig iets tot onze kern toelaten of vanuit onze kern laten zien?

tekst Johanna Priester | beeld марина-хорошилова / Pexels

Eigen bewustzijn

Intimiteit heeft te maken met die eigen kern, met een binnenruimte die niet zonder toestemming betreden kan worden. Interessant is dat zo’n binnenruimte nog maar sinds tamelijk kort een belangrijke rol speelt in ons leven. Nog niet zo heel lang geleden was het gebruikelijk – vaak ook noodzakelijk – om met broers of zussen het bed te delen; van een eigen kamer was al helemaal geen sprake. Mensen hadden geen of nauwelijks persoonlijke spullen, een huis dat niet op slot ging, een leven dat door de hele buurt werd meegeleefd en mee bepaald. Over dat wat echt heel persoonlijk was, werd niet gesproken. Niet alleen omdat het dan direct op straat zou liggen, maar ook omdat het bewustzijn over deze eigen gedachten en gevoelens vaak nog niet zo helder was en mensen er minder woorden voor hadden.

Eigen Ik

Tegenwoordig ligt dat anders. Enerzijds hebben we de mond vol over privacy, bewaking, dubbele sloten, hoge schuttingen. Anderzijds delen we onze innerlijke roerselen openlijk in talloze egodocumenten, posts en vlogs, en onderzoeken we van binnen heel wat af. In allerlei opzichten worstelen we met de vraag wat bloot mag zijn en wat bedekt moet worden. Het laat zien dat het bewustzijn van ons eigen Ik steeds sterker wordt – dat willen we bevestigen en beschermen. Tegelijk roept dit angst op: angst om naar buiten op te lossen als we onze grens niet bewaken, maar ook de angst om onopgemerkt te verdwijnen in isolement, in onze afgesloten eenzaamheid.

Op dat grensvlak beweegt zich de intimiteit: tussen de angst onszelf te verliezen en de behoefte aan erkenning en verbinding. Tussen ongewenstheden en hevige verlangens: aan beide zijden een teer gebied.

Bewustzijnsziel

Meer Ik-bewustzijn betekent tegelijk: meer verantwoordelijkheid voor ons handelen. Soms krijgen we die in de schoot geworpen doordat je iets moèt met een onverwachte gebeurtenis, zoals een ongeplande zwangerschap. Soms eisen we het op omdat het aan de tijd is: Hoezo moet ik deze pillen slikken? Ik kan ertoe besluiten dat te gaan doen na het hooguit dringende advies van een arts.

Helaas neigen denken, voelen en handelen nogal eens verschillende kanten op te gaan, en waar moet je dan op varen? Een groot oefengebied dient zich dus aan! In de antroposofie noemen we de periode waarin we dit bewust en verantwoord leven als mensheid oefenen, de tijd van de bewustzijnsziel. Die periode omvat meer dan tweeduizend jaar, en we zijn nog niet eens op éénderde daarvan. Voeg daarbij dat ieder individueel mens pas vanaf ongeveer zijn 35e jaar in zijn ziel het basisgereedschap heeft gevormd om het een beetje te kunnen, en je snapt waarom we er vaak zo’n puinhoop van maken. Dat van elkaar en onszelf te verdragen èn elkaar daarin te helpen zie ik als grote opgave van deze tijd.

Zelf verantwoordelijk

Twee citaten komen in mij op nu ik dit schrijf. De eerste is van psychiater en pedagoog Bernard Lievegoed: ‘Echte liefde is: de ander helpen vanuit zijn Ik te leven’. Oef, dan moet je dicht bij de ander komen! Intiem tastend te midden van zoveel ‘niet-Ik’ dat nog in ieder van ons schuilt, op zoek naar: wie ben jij echt, in je diepste wezen? En als het een beetje lukt kan het antwoord van de ander dan zijn: bij jou kan ik mezelf zijn…en steeds meer worden!

Het andere citaat is van Mattias Desmet, klinisch psycholoog: ‘De mens is een wezen dat alleen maar kan bloeien als het een ruimte heeft waar het zich even kan bevrijden van de controle van een Ander, een ruimte waarin de mens zich even aan de Ander kan onttrekken, onder andere om keuzes te kunnen maken die echt zijn eigen keuzes zijn.’ Respectvolle afstand en geduld… mèt de eenzaamheid die daarbij hoort.

Toen ik zelf tegen de dertig liep, dacht ik wel zo’n beetje te weten hoe ik en de wereld in elkaar zaten. Tot ik plotseling overspoeld werd door een diepe existentiële eenzaamheid. Zo stond ik midden in de uitdagingen van deze tijd en ervoer de drang èn de kwetsbaarheid van mijn kern. Ik leerde dat ik ook voor mijn eigen gevoelens verantwoordelijk ben – niemand anders. Ook dat is intimiteit en bewustzijnszielenwerk. Moeilijk, maar o zo boeiend!