www.antroposana.nl
Door Aad Meijer
Een donkere dag overkomt ons allemaal wel eens. Het Hollandse weer geeft genoeg aanleiding. Het kan een baaldag zijn na een doorwoelde nacht of een dip na een vervelend voorval op het werk. Maar het kan verder en vooral dieper gaan en langer duren. Dan gaat het de kant op van een depressie. Depressie is een van de belangrijke oorzaken van ziekteverzuim. Arbeidsuitval door psychische klachten kost de gemeenschap jaarlijks drie miljard euro. Vorige maand verscheen de herziene standaard ‘Depressieve stoornis’ met aanbevelingen voor de behandeling.
Genoeg reden voor de vraag: Wat zit er onder depressie? De redactie zet een aantal zaken op een rij.
Vanuit de hulpverlening komt Henriëtte Dekkers aan het woord. Zij is internationaal coördinator voor de beroepsgroep ‘psychotherapie’ bij de Medische Sectie in Dornach, Zwitserland en was jaren coördinator van de opleiding van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Psychotherapeuten.
Henriëtte is antroposofisch werkend GZ psychologe psychotherapeute. Zij is samen met Ad Dekkers voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Psychotherapeuten en krijgt in haar praktijk dagelijks te maken met allerlei vormen van depressie.
‘Om iemand met depressieve symptomen goed te behandelen is een gedetailleerde anamnese nodig. Het eerste waar je naar vraagt is het verloop van de eerste drie levensfasen (baby-peuter / schoolkind / adolescentie).
De bijzonderheden uit deze eerste drie perioden van grofweg zeven jaar werpen licht op de persoonlijke thema’s in de levensloop en kunnen de vraag helpen beantwoorden: is de depressie een verwerking van iets uit het verleden of is het een zogenoemd ‘reactief beeld’. Dat houdt in of er een omstandigheid is waarop de persoon met ontzetting, rouw of shock reageert. Sommige vormen van depressie hebben een algemener karakter, zoals de midlife-crisis en de postnatale depressie. Maar depressie heeft op de lange duur altijd met de vraag naar ‘zingeving’ te maken. Wanneer je niet meer weet waarom je met die relatie bent begonnen, dat werk of die studie bent gaan doen, is de kans groot dat het ‘waarom ben je…?’ aan je gaat knagen. Wat eerst nog maar een gevoel van somberte was, kan aangroeien tot een psychologisch probleem en als je er niet uitkomt kan het ‘indalen’ in steeds diepere lagen tot in de lichamelijke processen. Dan voel je je zwaar, wil je je bed niet meer uit; waarom zou je? Dan heb je hulp nodig.
Hamvraag: ‘Hoe komt een mens zo zwaar?’
‘Een ingrijpende gebeurtenis waar je op geen enkele manier op voorbereid was, noem je een shock, een botsing met het gezonde organisme. Een acute shock speelt vrijwel altijd mee in het ‘verdwalen’ in de zwaarte. Als ik het vanuit de antroposofische menskunde beschrijf, verbreekt een shock de evenwichtstoestand tussen de vier wezensdelen: 1 fysiek-, 2 levenskrachten- of etherisch lichaam, 3 psychisch- of astraal lichaam en 4 het Ik. Een shock kan in allerlei lagen effect hebben, van het ik tot het fysieke lichaam. Zo kun je bij voorbeeld door een shock letterlijk uit je fysieke basis, uit je onderpool worden verdreven en achterblijven met een hoofd vol zorgen en twijfel over jezelf zonder de toegang terug te vinden tot de vitaliteit van de wil.’
‘Een voorbeeld van wat een persoon tot op de grondvesten in shock- of stresstoestand kan brengen is een plotseling ontslag. De afdeling waar je werkt wordt opgeheven of verplaatst; je ontvangt in deze tijd geen dank, geen gouden handdruk, je kunt gewoon gaan, vlak voor je met pensioen zou gaan. Maar het kan ook het plotseling wegvallen zijn van een relatie, van een dierbare bijvoorbeeld door een ongeluk.
Zo zijn begin dit jaar mensen in ernstige depressie geraakt toen zij een familielid verloren tijdens de zeebeving die op 26 december 2004 voor de kust van Sumatra plaatsvond. De eerste symptomen van een shock zijn vaak: somberheid, ondertemperatuur, onverklaarbare uitputting, geen zin meer hebben om…., onlustgevoelens. Er is een plotselinge breuk ontstaan met de gewone dagelijkse beleving van het eigen ik.’
‘Wanneer het lichaam signalen afgeeft die bij voortduring worden genegeerd, kan dat ook een depressie opwekken. Het is een ziektebeeld van ons tijdperk. Wij zijn grensverleggend, innoverend; willen nog meer, nog sneller. Er is een concurrentiestrijd die ons opjaagt. Neem de ouders van een Vrije School. Ze hebben gigantische verwachtingen van de school, van de lerares. Leraren komen al te vaak in een werksfeer van steeds een tandje bijzetten. En er mist een leeftijdsgebonden personeelsbeleid dat rechtdoet aan de zevenjaarsperioden van de leraar zélf. En dan na zoveel tandjes bijzetten is er niet veel meer nodig om in een depressie te raken, een burn-out heet dat tegenwoordig.
Het vitale deel van ons organisme geeft elke dag weer frisse levenskrachten af. De eigenaar kan daar vrij over beschikken. Dit aanbod van krachten kunnen we gebruiken of verspillen. Bij een uitputtingsdepressie zijn deze krachten zo lang uitgebuit dat er van het vernieuwen (dat vooral in de nacht plaatsvindt) niets meer terecht komt. Je kunt ook zeggen: er is niet geluisterd naar de taal van het eigen lijf. De uitputtingstoestand gaat meestal gepaard met een depressie. De patiënt zal zijn eigen lichaamstaal moeten leren beluisteren en verstaan en zal vervolgens zijn levensritme in orde moeten brengen.’
‘Mensen leren vaak dingen te willen die niet bij hen passen. Bekend voorbeeld is de succesrijke manager die op de top van zijn kunnen heeft gepresteerd, jarenlang 50 of 60 uur per week heeft gewerkt en dan op een dag na een tegenslag of ruzie, in een zwart gat terechtkomt en zichzelf afvraagt: ‘Waarom doe ik dit eigenlijk?’ De vraag wortelt in de fase van de puberteit waarin je oefent en worstelt met de vraag: Wat wil ik, waar ga ik voor? Ouders en opvoeders kunnen deze periode ‘verspelen’, wanneer dit thema van identificatie, met idolen, later met mensen met idealen niet tot zijn recht kan komen. De eigen wil komt immers tot ontplooiing vanuit interesse (= dat wat er tussen mij en de ander, tussen mij en mijn doel is) binnen de polariteit van het beleven van idealen (vrijheid) en de grenzen die het leven stelt (gebondenheid). Vroeg of laat keert dit thema van identificatie terug in het latere leven als de wil zijn wortels kwijt is. De oereigen wil geeft immers altijd energie, als we maar naar ons lichaam blijven luisteren, en onze werkomgeving de menselijke factor niet uit het oog is verloren’
‘Het gerucht gaat dat ‘als het om zingevingsvraagstukken gaat je bij antroposofen moet zijn’. ‘Die hebben daar kijk op’, hoor ik zeggen. ‘Ze zijn aardig, ze zijn niet dwingend, zijn zuinig met antidepressiva en weten te luisteren naar wat je beweegt’. Via deze tam-tam weten mensen met een depressie vaak heel goed de weg naar een antroposofische psychotherapeut of psychiater te vinden. Ze komen uit alle lagen van de bevolking, van hoog tot laag. En ze kloppen aan omdat ze het vermoeden hebben dat deze therapeut dagelijks omgaat met kwesties rond het menselijk levenslot. Gelukkig zijn het niet uitsluitend antroposofische behandelaars die met zingevingsvraagstukken om kunnen gaan.’
‘Bij de behandeling van kinderen met depressie, wordt bij voorkeur het hele gezin in de therapie meegenomen. Het kind staat machteloos t.o.v. ingeslopen patronen van wisselwerking bij de volwassenen. De gezinsleden hebben hulp nodig om met het kind in een nieuwe onderlinge wederzijdse verhouding te komen. Patronen kunnen ouder zijn dan de ouders. Zo kan het opvoedingsbeeld van de ouders een sterk stempel hebben gekregen van hun eigen opvoeding. Neem die gezinnen met een orthodoxe achtergrond (streng Oud Testamentisch of strikt Islamitisch, etc.). De ouders in zulke gezinnen kunnen een opgroeiende puber vaak geen speelruimte geven die noodzakelijk is voor persoonlijke ontplooiing. Daartegenover zijn er ook ouders die al heel vroeg het kind zelf alles laten uitzoeken en de zin van het aangeven van grenzen niet bevatten. In beide gevallen kan de zelfontplooiing ernstig uit balans zijn geraakt.’
‘Bij het intakegesprek zal de behandeld arts of therapeut uitgebreid stilstaan bij het fundament van de persoonlijke gezondheid. Had je een warm nest in je eerste zeven jaar, mocht je er in alle opzichten zijn in de tweede zeven jaar, wie waren je voorbeelden en heb je jezelf en de wereld leren kennen in de derde zevenjaarperiode? Opvoeding en onderwijs leggen de grondslag voor de ontwikkeling van een gezonde en weerbare persoonlijkheid. Elk zevenjaarsfase vraagt het kind weer iets anders van zijn ouders en leraren. Ouders en opvoeders, verdiep je in die samenhangen, kijk steeds met open oog naar je opgroeiende kinderen en probeer gezonde gewoonten een plek te geven. Respect voor het leven, zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen wortelen in de dagelijkse omgang met elkaar, in het gezin en op school.’
‘In de therapie bewijst de multidisciplinaire aanpak zijn waarde. Binnen een modern therapeuticum is er een waaier aan mogelijkheden. De patiënt met een shock-depressie is vooral gebaat bij een mix van therapiën gericht op het herstel van de samenhang tussen de lichamelijke en psychische organisatie. De lichaamsgebonden therapieën: fysiotherapie, kruidenbaden met diverse substanties, rhytmische massage, pakkingen e.d., naast heileurythmie en kunstzinnige therapieën, zijn fundamenteel onmisbaar, naast de gesprekstherapie en antroposofische medicijnen. De behandeling ligt altijd in handen van een (antroposofisch) arts die met het team de mogelijkheden bespreekt en een behandelplan vaststelt. In uiterste gevallen - waar dat nodig is - zal de arts ook een antidepressivum voorschrijven. Bijvoorbeeld wanneer deze vorm van gedwongen rust nodig lijkt om het organisme in proces te brengen. Maar in vrijwel alle gevallen worden met antroposofische medicaties, individueel afgestemd, buitengewoon goede ‘anti-depressieve’ resultaten bereikt.’
Eerste publicatie op 1 juli 2005
print dit artikel...
stuur dit artikel door via email...