Placebo effect?

Stel: u komt met een klacht bij de dokter en deze schrijft u pillen voor. De pillen bevatten niets anders dan wat melkeiwit en suiker maar dat weet u niet. U slikt braaf de pillen en bent na twee dagen van de klacht af. Wat is er dan gebeurd?

Daar zijn twee mogelijke verklaringen voor. De ene is dat uw klacht ook zonder dat u de dokter had bezocht na twee dagen opgelost zou zijn. Een natuurlijk herstel dus. De andere verklaring luidt: placebo effect. Dat wil zeggen: omdat u uw klacht aan de dokter hebt beschreven, omdat de dokter uw klacht heeft aangehoord en u een pilletje voorschreef, omdat u dacht dat het een ‘echt geneesmiddel’ was en het braaf geslikt hebt, bent u verlost van uw klacht.

Een interessant verschijnsel dat, zou je als leek zeggen, onderzocht moet worden want ergens achter de verklaring placebo effect ligt een belangrijk geheim verborgen! Dat onderzoek laat bij mijn weten echter nog op zich wachten.

Als geïnteresseerde patiënt die voor de antroposofische geneeskunde kiest, kom je de term placebo effect nog het meest tegen in de context van: “die geneesmiddelen van jullie werken niet want er zit meestal geen werkzame stof in, dus het is allemaal placebo effect”. En dat is niet alleen een mening die bij ‘de gewone man’ voorkomt. Ik herinner mij hoe hetzelfde argument, en dan aangehaald op basis van wetenschappelijke studies, naar voren werd gebracht door de landsadvocaat in het kort geding dat de LPVAG ooit tegen de staat aanspande inzake het schrappen van de vergoeding van antroposofische en homeopathische geneesmiddelen. Ook andere tegenstanders van de complementaire geneeskunde, zoals de bekende anti-kwakzalver Renckens, doen de werking van antroposofische of homeopathische geneesmiddelen af als placebo effect.

Nu is er, opnieuw, een onderzoek gepubliceerd (in The New England Journal of Medicine van 24 mei j.l.) waarin twee Deense onderzoekers grote twijfel uitspreken over de vraag of het placebo effect wel bestaat. Zij analyseerden tientallen bestaande studies en ontdekten dat er in deze studies geen belangrijk verschil was tussen een behandeling met placebo of geen behandeling. Ook de antroposofische onderzoekster Kienle kwam enkele jaren geleden op basis van uitgebreid onderzoek tot een soortgelijke conclusie. Zij constateerde dat veel onderzoeken, ik verwoord het hier op de lekenmanier, rommelig zijn opgezet en dat de ‘categorie placebo effect’ wordt gebruikt als vergaarbak voor alles waar men verder geen raad mee weet.

Interessant! Wat zou Renckens, de grote antikwakzalver, hierop te zeggen hebben? Want wat zou hij nu aanmoeten met bijvoorbeeld de antroposofische geneeskunde, wanneer hij niet meer staande zou kunnen houden dat het allemaal placebo effect is? Hem wacht dan de schone taak om aan te tonen dat alle genezingen terug te voeren zijn tot ‘natuurlijk herstel’, zijn ‘wetenschappelijke’ insteek is er immers alleen maar op gericht om aan te tonen dat de niet-reguliere geneeskunde niet werkt. Ik vermoed dat hij daar wel even zoet mee zou zijn.

Maar… ook voor mij ontstaat er een interessante vraag wanneer het placebo effect niet zou blijken te bestaan. Dat is namelijk de hierboven gestelde vraag naar ‘het geheim achter het placebo effect’. Ik kan dat heel concreet aanduiden met de volgende ervaring. Ooit bezocht ik een antroposofisch arts en legde hem een voor mij ernstig en min of meer chronisch gezondheidsprobleem voor. Een klacht die ik al tientallen jaren ken en die, op het moment dat ik naar de bewuste arts ging, ‘de spuigaten uit begon te lopen’. De arts nam ruimschoots de tijd voor mijn verhaal, maakte aantekeningen, stelde veel vragen, overdacht de situatie en praatte over van alles en nog wat.

Diezelfde avond ervoer ik dat de zorg en aandacht van deze arts letterlijk ‘om mij heen was’. Met een absolute zekerheid wist ik: hij heeft mij omhuld met een mantel van zorg. Vanaf het moment dat ik bij hem was trad er een duidelijke verbetering op in mijn gezondheidstoestand. Duidelijk te controleren omdat ik van een bepaald medicijn dat ik in acute situaties gebruikte, direct veel minder hoefde te gebruiken. Een pilletje of druppeltje van de antroposofisch arts had ik nog niet geslikt. Deze verbetering hield aan, in zekere zin tot aan de dag van vandaag.

Wat gebeurde daar? Dat was geen placebo effect, al hoeft niemand dat van mij aan te nemen.

Maar in deze richting ligt ‘het geheim achter het placebo effect’ dat hopelijk gepraktiseerd blijft, ook al wordt het placebo effect langzamerhand op wetenschappelijke wijze in de ban gedaan.

(jh)

Dit opinie-artikel verscheen in het tijdschrift Evenwicht, jrg. 2, nr. 3 (september 2001)

www.antroposana.nl