Laat je niet aan het draadloze lijntje houden

Diederick Sprangers

In eerdere artikelen beschreven we de gezondheidsrisico's van elektromagnetische straling (EM straling). Omdat die in Nederland nog door de overheid ontkend worden, geven we hier een aantal maatregelen die je zelf kunt treffen om je blootstelling aan deze straling te beperken. Centraal staat: laat je niet willoos meeslepen door alle prachtige techniek en hebbedingetjes, maar bepaal zelf of en hoe je ze gebruikt.

De aandacht voor de risico's van EM straling neemt toe, maar een verantwoord voorzorgbeleid heeft de Nederlandse overheid nog steeds niet. Integendeel: minister Eurlings trekt bijvoorbeeld 16 miljoen euro uit om de treinen te voorzien van draadloos internet. Andere regeringen zetten wel eerste stappen in de richting van voorzorg: Frankrijk, België, India, Japan, Rusland, Israël en Groot-Brittannië raden jongeren sterk af mobiel te bellen. Ook aan de norm voor stralingsbelasting door mobiele telefoons (SAR, specific absorption rate) wordt geknaagd: officieel geldt hier nog de norm van 2 W/kg uit de EU-Richtlijn van 1999, maar bijvoorbeeld het Vlaams Agentschap voor Zorg en Gezondheid beveelt voor kinderen maximaal 0,6 W/kg aan; het Duitse keurmerk Blaue Engel hanteert ook voor volwassenen 0,6 W/kg. In Nederland komen echter de enige waarschuwende geluiden van particuliere instanties. De FNV heeft in een rapport het wetenschappelijk onderzoek naar mobieltjes op een rijtje gezet, een enquête onder bedrijfsartsen weergegeven en aanbevelingen voor werknemers opgesteld; de toon van het rapport is bezorgd. Het Nationaal Platform Stralingsrisico's is enkele jaren geleden opgericht door burgers om met hulp van deskundigen de gezondheidsrisico's van EM straling onder de aandacht van de bevolking en overheden te brengen. Het wordt ondersteund door vele wetenschappers en deskundigen uit allerlei landen en heeft een heel informatieve webplek.

Maar het is aan jou om jezelf te beschermen tegen EM straling. Wat kun je doen? We geven hier een aantal richtlijnen, waarbij we ons beperken tot 'radiostraling', de straling van draadloze apparatuur: die is veel sterker en potentieel schadelijker dan de straling van apparaten met stroomkabels, al is de laatste ook niet onschadelijk. Belangrijke bronnen van radiostraling zijn mobieltjes, computers met draadloze internetverbindingen, de zendmasten voor deze beide, maar ook bijvoorbeeld draadloze babyfoons en de oudere draadloze DECT-telefoons. Probeer het betreffende apparaat en zijn werking enigszins te leren kennen: dan zul je veel maatregelen vanzelf inzien. Zo werken niet alle functies van mobieltjes door middel van straling: alleen die waarvoor gegevens verstuurd en ontvangen moeten worden (telefoneren, SMS-en, email en internet). De meeste mensen weten uit ervaring dat mobieltjes op bepaalde plaatsen de verbinding moeilijk in stand kunnen houden: er is 'weinig bereik' van zendmasten. Dat komt echter niet alleen door de afstand tot een mast, maar het gebeurt ook als je omhuld wordt door een metalen structuur, zoals een auto, een trein of het stalen geraamte in het gewapend beton van een brug of gebouw. Een metalen afscheiding hindert namelijk EM straling op haar weg. Maar als de straling sterker wordt gemaakt, kan ze soms wel door de metalen barrière heen breken. Dat is precies wat een mobieltje in zo'n geval probeert te doen: het gaat meer energie ontwikkelen (dus harder stralen) en probeert de verbinding toch te leggen of in stand te houden. De vuistregel is hier: hoe slechter het bereik, des te sterker de straling; dat kan een factor 500 schelen in het stralingsvermogen. Hetzelfde geldt voor een babyfoon en zijn ontvanger, als je in de huiskamer zit en deze gescheiden is van de babykamer door een plafond van gewapend beton.

Zolang een mobieltje aanstaat, controleert het voortdurend zijn bereik en zoekt de dichtstbijzijnde zender. Dit contact wordt met het maximale stralingsvermogen van de telefoon gelegd, dus als je het apparaat aan laat staan, word je van tijd tot tijd bestookt met een puls van de sterkste straling die je mobiel kan voortbrengen. Die maximale stralingsbelasting van een mobieltje wordt aangegeven door zijn SAR (zie boven). Deze SAR-waarde verschilt aanzienlijk per merk en model. Op www.handywerte.de staat een lijst met mobieltjes naar merk en model, met de SAR erbij. Er staan 1843 modellen op met SAR-waarden die variëren van 0,08 tot 1,94 W/kg. Kies er een met een lage SAR. Ga er echter ook weer niet van uit dat je dan helemaal veilig bent. Sommige modellen met hoge SAR zijn namelijk heel efficiënt en werken doorgaans bij laag vermogen (onder hun SAR), terwijl sommige modellen met lage SAR inefficiënt zijn en doorgaans bij hoog vermogen (tegen hun SAR aan) moeten werken. Uiteraard is het goed om een headset te gebruiken om je hoofd te ontzien, maar je andere vitale organen zijn ook niet blij met de radiostraling. Zo worden mobieltjes ook in verband gebracht met onvruchtbaarheid bij mannen, doordat ze hun mobiel aan de broekriem of in de broekzak dragen.

Bij de draagbare telefoons met basisstation in huis, die we al veel langer kennen dan mobieltjes, varieert de hoeveelheid radiostraling aanzienlijk: kijk in de technische specificaties - als de telefoon gebruik maakt van CT1 techniek, is zijn straling niet gepulst en zendt hij uitsluitend uit als je hem gebruikt. Een DECT telefoon gebruikt daarentegen gepulste radiostraling en zendt permanent uit, behalve als je de stekker eruit trekt. Daardoor is een CT1 telefoon veel minder schadelijk voor de gezondheid dan een DECT telefoon.

Maar belangrijker dan alle uiterlijke maatregelen is innerlijke rust. We worden overspoeld door prachtige apparaatjes die ons veel vrijheid lijken te geven. Voor je het weet vormen al die mogelijkheden echter een last in plaats van een instrument. Een typisch antroposofische maatregel is om af en toe stil te staan bij hoe je je leven leidt. Bezin je op wat je echt belangrijk vindt (vooral in de communicatie met andere mensen) en vraag je af, of en hoe deze apparaten daarin een rol kunnen spelen. Houd het roer van je leven zelf in handen. Zelfs al kom je niet meteen tot concrete besluiten, innerlijke rust maakt je innerlijk gezonder. Angst is de allerslechtste raadgever. En ook al zou het lijken of je in je eentje weinig kunt uitrichten, geef de moed niet op. In Frankrijk moest het telecombedrijf Bouygues in februari 2009 een zendmast neerhalen op bevel van de rechter, omdat omwonenden er gezondheidsschade aan toeschreven. De rechter meende dat de wetenschappelijke onzekerheid reden was om de bewijslast om te keren (niet de schade maar de veiligheid moest bewezen worden en het bedrijf kon dat niet): een rechter die het voorzorgbeginsel toepast!

Met dank aan Jan van Gils

Eerste publicatie op 1 april 2010

www.antroposana.nl